[ήμαρτον]

Αφήνουμε τα ίχνη μας

στερεωμένα με την πιο ισχυρή επιθυμία

για κυριαρχία

για συγχώρεση

για έλεος

Κι εκείνα βουλιάζουν αδιάκοπα

αναλυμένα αλλά αυτούσια

πλεγμένα με τις αμαρτίες μας καταπατούν το θάνατο

μουλιασμένα στις εκκρίσεις μας

διηθημένα

στην ασάφεια μιας μόνον ύπαρξης

Αναριγούν σιωπηλά και τετελεσμένα

έκτοτε, γυρίζουν μαζί της

ολόδικα εντός της.

(Σώτος Δασκαλόπουλος, 2014)

Lake Iznik, Nicaea, Turkey, aerial photography by archaeologist Mustafa Sahin 

[Ύπνος στα σύννεφα]

Στην άλλη μεριά από τα σύννεφα,

σαν το αεροπλάνο που τα τρυπά,

αντικρίζεις κοιλάδες

τραίνα που σφυρίζουν

λιακάδες και ειρήνη

Σε τουτή 'δω τη πλευρά όμως

στριφογυρίζεις εντός

απλώνεις να πιάσεις κάτι που νόμισες

σκεπάζεσαι με κουρέλια από αέρα

και κοιμάσαι ανήσυχα

(Σώτος Δασκαλόπουλος 2014)

 

 René Magritte, La bataille de l’argonne, 1964

[ο στόκος και το αεροβόλο]

Χάζευαν έξω, ψηλά σαν προσευχή

από το παράθυρο περνούσαν πουλιά

Αν είχαν αεροβόλο θα πετύχαιναν ένα

μα όταν το βρήκαν, σκοπεύσανε απέναντι

σε τζάμια τόσο λεπτά που το βόλι μόνο τα τρύπαγε, αθόρυβα.

Μια Κυριακή το σχολείο έγινε ήσυχα το σουρωτήρι των γνώσεων
από εκεί να χώνεται η φασαρία κι η σκόνη του δρόμου

από εκεί να βγαίνουν έξω οι ερωτήσεις κι οι ματιές

να πέφτουν ξαφνικές πάνω σε περαστικούς που σάστιζαν

και σκόνταφταν σε έναν κομμένο ευκάλυπτο, μερικοί έπεφταν

Μέσα από τρύπες στο τζάμι, κάτω από το χάρτη με τα χίλια χωριά

που είναι το ... Καλλίδρομο;

έφταναν ακατανόητες οι κουβέντες
μισολέξεις, σκέτοι φθόγγοι κάποτε
παύσεις εκατέρωθεν, μετά κάποιος φώναζε

έφτιαχναν από ανάγκη δικές τους σειρές και δικές τους ιστορίες.

Το χειμώνα, το κατάλαβαν πια, σκούραινε το φως κι έμπαινε κρύο

άλλαξαν τα τρύπια τζάμια με κρύσταλλα, ανθεκτικά

Περίσσεψε στόκος, οι σβόλοι του στέγνωναν στο περβάζι

έτσι, μαζί με τα άλλα, ξεχάστηκαν η ερώτηση κι ο χάρτης.

Σώτος Δασκαλόπουλος, 2014

Να μείνει (να γίνει) το ΕΜΣΤ δημόσιο μουσείο

“Αν μια (διευθυντική) θητεία συμπυκνώνεται σε ένα πρόγραμμα κατασκευής, τότε κάτι θεμελιώδες έχει χαθεί. Κι αυτό νομίζω είναι σημαντικό, είναι η συλλογή, τα προγράμματα και οι άνθρωποι.”_ Glenn D. Lowry, director of the Museum of Modern Art ΝΥ

 

(Bob & Roberta Smith) 

Στη περιπέτεια του πολιτισμού στη χώρα μας, είμαστε αναγκασμένοι να δημιουργούμε σε περιβάλλον πολιτικής αυθαιρεσίας και νεποτισμού. Σήμερα, με 2 εκ. ανέργους στη χώρα, θα έμοιαζε χωρίς νόημα η αναφορά στη διαμάχη για αρμοδιότητες σε ένα ίδρυμα με μηδαμινή αλληλεπίδραση με τη κοινωνία, αν αυτό δεν ήταν μέρος της παθογένειας της δημόσιας ζωής. Η αντίδραση της θεσμικής πλευράς της Τέχνης στη πολύπλευρη κρίση είναι η επίδειξη "αριστοκρατικής"αναισθησίας, και η εμμονή στις ιεραρχήσεις του μικρόκοσμου της. Όμως όταν η τέχνη ή η έρευνα της αναπαράγονται αποκομμένες από τη ζωή γίνονται ιστορικό απολίθωμα ανάξιο ιστόρησης. Ο καλλιτεχνικός κόσμος είχε χαρεί όταν η πολιτεία, παρά τα τότε ιδεολογήματα της, ίδρυσε το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ωστόσο σύντομα φάνηκε ως μια ακόμα περίπτωση θεσμού που αφορά στους θεσμοθέτες παρά στους πολίτες ή στους δημιουργούς. Κάτι είχε χαθεί, εξ’ αρχής,και στις αιτίες αναγνωρίζουμε τις επιλογές της πολιτικής ηγεσίας, και τις επιλογές αυτών των επιλογών, καθώς όλα τα μέλη διοίκησης ήταν και παραμένουν διορισμένα.

Μέσα στη γενική ένδεια πόρων και ιδεών του καιρού μας, το σφιχταγκάλιασμα αξιωματούχων του πολιτισμού με μέλη της οικονομικής εξουσίας στάθηκε η ύβρις που μετέτρεψε τις διαφορές στις απόψεις σε ντροπιαστικό πόλεμο μηχανισμών που αναζητούν την εύνοια του χειρότερου πολιτικού προσωπικού που είχε ποτέ η χώρα, με ψιθυρισμούς στον τύπο, και βυζαντινισμούς στους προθαλάμους της φαύλης εξουσίας, μαζί με ιδιώτες που επιχειρούν να αναλάβουν ως υπεργολαβία τον πολιτισμό για να εκμεταλλευτούν δημόσιους πόρους και τον επικυρωτικό ρόλο της πολιτείας.

Η διαμάχη στο ΕΜΣΤ, αφορά στο ποιοι ιδιώτες θα καταλάβουν το δημόσιο χώρο της Τέχνης και στο πώς θα μεθοδευτεί ώστε η αρπαγή να εμφανιστεί ως ευεργεσία.

 Αν δούμε το ΕΜΣΤ ως κατασκευή θα αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει, όπως υπάρχει, επειδή το θέλησε η αρχοντοχωριάτικη ελίτ της χώρας, και κυρίως χάρη στις προσπάθειες της Άννας Καφέτση, που σίγουρα δικαιούταν να εγκαινιάσει αυτό το ΦΙΞ. Θα μπορούσε όμως να εγκαινιάσει κι ένα μουσείο δίχως εξαρτήσεις από ιδιωτικά συμφέροντα; Δίχως να πάρει ο ένας ιδιώτης τον πρώτο όροφο κι ο άλλος το δώμα; Σήμερα όμως η Α.Κ. οφείλει να υποδείξει τον πραγματικό υπαίτιο των αντιδημοκρατικών μεθοδεύσεων, την κυβέρνηση της οποίας όμως την πολιτιστική πολιτική υλοποιούσε ως χθες, πιστεύοντας ίσως πως δρα ανεξάρτητα. Κυρίως οφείλει τον μουσειολογικό απολογισμό της, καθώς οι επιλογές της συχνά ήταν κατασκευαστικές μιας μονομερούς εικόνας του σύγχρονου, που μιμείται δίχως πλαίσιο αναφοράς κεντρικές εικαστικές σκηνές. Από τα στοιχεία συνάγεται μια τοπολογία όπου ανακυκλώνονται αυτές οι επιλογές, αλλά και κάποιες εντελώς ακατανόητες, δίχως καν το απαιτούμενο καλλιτεχνικό έργο!

Ακατανόητη και μέγιστης σημασίας, είναι η παραδοχή ότι “λείπουν” περίπου 4 εκ. ευρώ ώστε ν' ανοίξει το έτοιμο(;) μουσείο! Πως προέκυψε η έλλειψη αυτή και γιατί αυτά τα ποσά κρατικής υποχρέωσης, αναζητήθηκαν μέσω της πολύπλευρης σχέσης με συγκεκριμένους συλλέκτες, οι οποίοι αποκτούν έτσι προνομιακή θέση και ρόλο στο μουσείο; Είναι ολοφάνερο πως έχει ξεσπάσει ένας πόλεμος συμφερόντων γύρω από επιτελικά σημεία στο πολιτισμό με πρώτο θύμα το ίδιο το ΕΜΣΤ, όπου ένας παρακμιακός στο σύνολο του κόσμος αλληλοσπαράζεται για έλεγχο και εξουσία, αδυνατώντας να κατανοήσει πως δεν δικαιούται πλέον να ηγείται μιας κοινωνίας βαριά πληγωμένης από τις πολιτικές του. Κανείς δεν τολμά να βγει και να εξηγήσει τι συμβαίνει, αλλά φροντίζουν να μαθαίνουμε πως ο υπουργός, ως Καίσαρας, απολύει τη διευθύντρια του ΕΜΣΤ. Ο πολιτισμός όμως θα ευεργετηθεί αν παραιτηθεί πρώτα ο ίδιος, ο υπουργός, πριν ολοκληρώσει τη παράδοσή του στους ιδιώτες, αφού ο λαός έχει ήδη δρομολογήσει την αποπομπή του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος που υπηρετεί.

Η καλλιτεχνική κοινότητα ενδιαφέρεται για το τι συμβαίνει στο εμβληματικό ΕΜΣΤ και για τη προοπτική του. Τι περικλείει το μουσείο; Ποιες συλλογές, εκθέσεις, με ποιο εννοιολογικό πλαίσιο, αφού κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να ανεχθεί πια το διευθυντικό αλάθητο. Οι απεριόριστες δυνατότητες με τις οποίες είχαν προικιστεί οι θέσεις ευθύνης ήταν κρίσιμο λάθος. Στις δημοκρατίες τα θέματα στρατηγικής ανάπτυξης των θεσμών συζητιούνται οργανωμένα και δεν καθορίζονται μονομερώς, ούτε προκαθορίζεται η καλλιτεχνική κατεύθυνση από τον διευθύνοντα, ενώ η πολιτεία ακυρώνεται όταν μετατρέπεται σε μεροληπτικό τεχνοκριτικό που με δημόσιες εκθέσεις επιβεβαιώνει κάποιες ιδιωτικές συλλογές, ή όπως τα ολοκληρωτικά καθεστώτα υποστηρίζει μόνον το είδος της τέχνης που την υπηρετεί. Η διαμάχη όμως είναι περιοδικό φαινόμενο, εμφανίζεται στη λήξη κάθε διευθυντικής θητείας κι αποσκοπεί στην επόμενη, η προϊστορία φανερώνει ένα μοτίβο, η απερχόμενη κυβέρνηση να δεσμεύει την επόμενη. Το ίδιο επιχειρείται σήμερα από τους συγκυβερνήτες, να ιδιωτικοποιηθούν οι δομές πολιτισμού ώστε να εγκλωβιστεί η πολιτιστική πολιτική της επόμενης κυβέρνησης, της αριστεράς, η οποία όμως διεκδικεί λαϊκή εντολή συνολικής τομής με το παρελθόν.

Το θέμα στο ΕΜΣΤ δεν είναι η εναλλαγή προσώπων, και μάλιστα με ακόμα μεγαλύτερο συσχετισμό με τους ιδιώτες, καθώς δεν είναι αποκλειστικά μουσειολογικό, ούτε ηθικό, αλλά πολιτικό. Οι θεσμοί στη Τέχνη είναι πολιτικά εργαλεία, διαμορφώνουν ταυτότητες, κι εκφράζουν κοινωνικές σχέσεις, σήμερα υπάρχει αναντιστοιχία ανάμεσα στη κατασκευή ενός ήδη παρωχημένου“διεθνούς στιλ”, και στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες για δημιουργία και εκπαίδευση. Καιρός είναι, να μιλήσουμε οργανωμένα, για τη στρατηγική ανάπτυξής του μουσείου, για τη συλλογή, τους καλλιτέχνες, και την κοινωνία στην οποία απευθύνονται.

Στο πλαίσιο της συγκρότησης μιας νέας εθνικής στρατηγικής στον πολιτισμό που θα στηρίζεται στη δημιουργικότητα, και θα υπερασπίζεται το δημόσιο χώρο, το μουσείο πρέπει να γίνει το βλαστοκύτταρο ενός κοινοτικού αισθήματος, και το στοχαστικό καταφύγιο όπου θα χαρτογραφείται και θα ανακαλείται η πολιτισμική βιοποικιλότητα, ένας δημοκρατικός εκπαιδευτικός θεσμός στην υπηρεσία μιας κοινωνικά δίκαιης ανάπτυξης. Για να επιτελέσει το ΕΜΣΤ τέτοιο έργο πρέπει να αλλάξει ριζικά. Χρειαζόμαστε λιγότερο μια νέα διεύθυνση και περισσότερο μια καινούργια κατεύθυνση, προς μια κοινοτική στη φύση της νέα μουσειολογία που να προκαλεί το μουσείο ως θεσμό, κόντρα στη παντοδυναμία και στη παντογνωσία των διευθυντών του, κόντρα στην απόλυτη προτεραιότητα των αντικειμένων έναντι της ζωής και της εγγενούς φύσης της ιστορίας τους, και κυρίως κόντρα στις αξίες μιας ελίτ που στρέφει προς όφελός της τις πηγές πληροφοριών του πλανήτη, και τη δημιουργικότητα των κατοίκων του.

Κώστας Μπομπός, ζωγράφος ΑΣΚΤ

(* το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ΑΥΓΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, 9/11/2014)

[Έξυπνη λάμπα]

Αγόρασα μια έξυπνη λάμπα με φως ημέρας,

κι έτσι έπαψα να χρειάζομαι το σούρουπο,

για να καταλαβαίνω πως βραδιάζει.

Η λάμπα ανάβει μοναχή της μόλις σκοτεινιάζει,

ακόμα αν δεν το θέλω, εκείνη φέγγει όλη νύχτα,

σύμφωνα με την αποστολή της.

Μπορώ να κοιμάμαι σε άλλο δωμάτιο,

κι εσείς όλοι να με νομίζεται ξύπνιο σε τούτο 'δω,

ένας άνθρωπος που ξενυχτά πάνω στις έννοιες του

ή πως κάποια αρμένικη επίσκεψη κρατάει όλη νύχτα

Το πρωί πια σα φέξει η λάμπα σβήνει μόνη της,

-τέτοια εξυπνάδα έχει,

ας έδιωχνε και τις χνουδάτες πεταλουδίτσες,

αλλά αυτές τις μαζεύει να καίγονται με αναστεναγμό πάνω της-

ενώ επιστρέφω.

(Σώτος Δασκαλόπουλος, 2014) 

[σχέδια για το μέλλον]

Απ' το παράθυρο της κουζίνας, βλέπω, τη καρδιά του χειμώνα

Απ' το κάθισμα της αυλής, τα κύματα που σπάνε βαθιά

Τα ξάσπρα ξύλα τόσων ναυαγίων, χάος

Χρόνια σταματημένα χωρίς σκιά

Σα τα σκυλιά μετά απ΄ τη τρεχάλα που γλύφουν τα πόδια μου.

Αύριο να θυμηθώ να βρω τούβλα παλιά, να χτίσω το παράθυρο

Να σοβαντίσω με ψιλό κονίαμα, να βάψω με το ίδιο χρώμα

Μέσα έξω να μη μείνει ίχνος, να μη διακρίνεις το μπάλωμα

Έπειτα θα κρεμάσω τον πίνακα, εκείνον με το σπιτάκι στις Άλπεις

Ψευτιές, για να μην καταλάβεις πως εκεί σε περίμενα.

(Σώτος Δασκαλόπουλος, 2014)

 

 Wanda Kujacz

Doris Day for birthday

Η 11η Οκτωβρίου 1963, ήταν μια παράξενη μέρα. Ο κόσμος εκτός ότι άλλαζε, έστω κι ανεπαίσθητα, απέκτησε μοναδική σημασία στα μάτια μου... ένας μόνο χρόνος είχε περάσει από την κρίση των πυραύλων της Κούβας, αλλά την προηγούμενη μέρα είχε τεθεί σε ισχύ η Μερική Συνθήκη Απαγόρευσης Πυρηνικών Δοκιμών μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των ΗΠΑ, κι εκείνο το ψυχρό πρωινό, στο Λευκό οίκο, ο JFK υπέγραψε τη διαταγή National Security Action Memorandum Number 263, με την οποία απέσυρε μυστικά 1000 στρατιώτες από το Βιετνάμ(!)

Birdthday

Παρότι εγώ αυτά τ΄αγνοούσα, ήταν μια ξεχωριστή μέρα για εμένα, μοναδική για να ακριβολογώ,  αφού ήταν η μέρα που γεννήθηκα στο νοσοκομείο Αλεξάνδρα, κι όλα αυτά τα "πήρα" αργότερα σαν δώρα γενεθλίων. Ενώ ο κόσμος διαδήλωνε για να σταματήσει ο άτιμος πόλεμος στο Βιετνάμ, βρήκα την ώρα και βγήκα στο κόσμο, κάπως μελανιασμένος έτσι που όλοι αναφώνησαν "α, τι άσχημο μωρό", μετά όμως έστρωσα, άσπρισα, κι αφράτεψα και μάλλον τους άρεσα. Εμένα μου άρεσε να βλέπω τον κόσμο από τη μικρή ανηφόρα της οδού Άτλαντος όπου ήταν το σπίτι μας, κι όταν άρχισα να καταλαβαίνω ήρθε κι η τηλεόραση στο σπίτι και μαζί της η Αμερική, και δεν έχανα "Mickey Mouse" σε τεύχος ή τηλεόραση, "Waltons" και "Lassie".
Ο έμφυτος όμως φιλοαμερικανισμός μου πρέπει να είναι παλιότερος από την τηλεόραση μας, ιχνηλατείται στην αρχή του χρόνου μου, εκεί στη Β. Σοφίας όπου γεννήθηκα, σε μια από τις πρώτες εικόνες που μάλλον "γράφτηκαν" στον αμφιβληστροειδή μου, καθώς απέναντι η νεόκτιστη, και σημαιοστολισμένη λόγω Χαλοουίν, αμερικανική πρεσβεία που άστραφτε στην Αθήνα εκείνων των ημερών πρέπει να ήταν το πρώτο πράγμα που είδα από τον έξω κόσμο.
Αργότερα βέβαια, συλλήβδην κτίριο και περιεχόμενο κατάφεραν να συμβολίσουν ό,τι χειρότερο, να ξεσηκώνουν το θυμό όλων μας, και τελικά να κρυφτούν ντροπιασμένα, με σιδερόφραχτα τείχη, από τα μάτια των νεογέννητων της πόλης, αλλά εκείνη η Παρασκευή του 1963 απείχε αρκετά από εκείνο το αργότερα, κι εγώ που έχω αντικρίσει καθαρό το κτίριο του Γκρόπιους, με το Λυκαβηττό πίσω του κι ολόκληρη την Αθήνα γύρω τους, κάθε φορά που περνούσα μπροστά του, ακόμα κι αν διαδήλωνα, κοντοστεκόμουν και το κοίταζα με μια ακατανόητη νοσταλγία παιδικών γενεθλίων, γεμάτα με θείες, νονάδες και ξαδέλφια, γύρω από μια τούρτα απαθανατισμένη, κι αυτή, με μια Kodak που 'χε φέρει ο θείος Σπύρος από την Αμερική.

‪Το "χαρτί" της ημέρας
The Papers of John F. Kennedy, Presidential Papers, 
National Security Files, Meetings and Memoranda Series, National Security Action Memoranda,
 National Security Action Memorandum Number 263. 
John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston, Massachusetts
Copyright: Public Domain

 

η διαδήλωση εκείνης της ημέρας

   

η απόσυρση της επόμενης ημέρας 

http://youtu.be/PmILOL55xP0?list=PLA4DE98929E4451D6

(το τραγούδι της ημέρας, Mickey Mouse song, Full Metal Jacket) 

*λίγο παλιότερο αλλά κάνει

 

δυο πόζες μαζί με θείους απ΄την Αμερική, που χάθηκαν πρόωρα 

η Doris Day
Move over darling
http://youtu.be/IK_PLJZeLW4?list=PLC439CC998DCAD126

 

Lassie, η σκύλα όλων των αγοριών