24 May 2012

Circles of Hell


Ο χάρτης της κόλασης έργο του Σάντρο Μποτιτσέλι (1445-1510), μελάνι με πένα πάνω σε περγαμηνή 33 × 47,5 εκατοστών,  ζωγραφίστηκε μεταξύ 1480 και 1495, όταν ο Μποτιτσέλι διάβαζε την Θεία Κωμωδία του Ντάντε. Το μοτίβο θυμίζει σκεύος .που αποτελείται από αλλεπάλληλα δακτυλίδια που εικονίζουν τους 9 κύκλους της κόλασης με τις υποδιαιρέσεις τους. Βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Βατικανού.

Η Θεία Κωμωδία είναι ένα επικό ποίημα που αφηγείται το φανταστικό ταξίδι του Ντάντε στον Άδη, με οδηγούς τον Βιργίλιο και τη Βεατρίκη, μια αλληγορία που ενσωματώνει τα πάθη του ύστερου μεσαίωνα (αλλά και τις ωδίνες του νέου κόσμου που χάραζε).
Χωρίζεται σε τρία μέρη (ΚόλασηΚαθαρτήριο και Παράδεισος, το καθένα αποτελούμενο από 33 ωδές ή τραγούδια, canti. Η Κόλαση περιέχει επιπλέον μια εισαγωγική ωδή). Ο Ντάντε το έγραψε όντας εξόριστος και ελπίζοντας στην αποκατάστασή του.
Στη κόλαση, σύμφωνα με την περιγραφή, ο Άδης έχει σχήμα αναποδογυρισμένου κώνου με το πλατύ στόμιό του να βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο, κάτω από την Ιερουσαλήμ και την άλλη αιχμηρή άκρη του στο κέντρο της Γης. Αποτελείται συνολικά από εννέα κύκλους, οι οποίοι στενεύουν διαδοχικά καθώς κινείται κανείς κατηφορικά. Κάθε κύκλος του Άδη αντιστοιχεί σε συγκεκριμένες αμαρτίες -- ολοένα βαρύτερες για βαθύτερους κύκλους -- καθώς και τις αντίστοιχες τιμωρίες που επιβάλλονται. Ο Ντάντε κατατάσσει τις αμαρτίες σε πράξεις ακράτειας, όπως είναι φιληδονία, η λαιμαργία και η φιλαργυρία, και σε πράξεις κακίας ή βίας. Ιδιάιτερο ενδιαφέρον έχουν οι δύο τελευταίοι κύκλοι της Κόλασης που αφορούν στις ενσυνείδητες αμαρτίες της παραπλάνησης.
  • Κύκλος 8ος: εδώ κολάζονται οι απατεώνες σε δέκα διαφορετικά βάραθρα. Συγκεκριμένα περιγράφονται οι αποπλανητές (τιμωρία τους είναι η μαστίγωση), οι κόλακες (βουτηγμένοι σε ακαθαρσίες), οι σιμωνιακοί (κρεμασμένοι ανάποδα μέσα σε λάκκους και φωτιές στα πόδια), οι μάγοι ή ψευδοπροφήτες (με τα κεφάλια τους τοποθετημένα ανάποδα ώστε να βλέπουν μόνο το πίσω μέρος τους), οι διεφθαρμένοι πολιτικοί (εγκλωβισμένοι σε κοχλάζουσα πίσσα), οι υποκριτές (κουκουλωμένοι με κάπες από μόλυβδο), οι κλέφτες (κυνηγημένοι από φίδια και κατόπιν μεταμορφωμένοι σε φίδια), οι εσκεμμένα κακοί σύμβουλοι (εγκλωβισμένοι σε φλόγες), οι αιρετικοί (που κατασπαράσσονται από δαιμόνια) και οι κιβδηλοποιοί (τιμωρημένοι με αρρώστιες) (Τραγούδι ΗΖ'-Λ').
  • Κύκλος 9ος: εδώ τιμωρούνται οι προδότες, εγκλωβισμένοι – μέχρι το πρόσωπο – σε μία παγωμένη λίμνη. Ειδικότερα, τοποθετημένοι σε τέσσερις διαφορετικές περιοχές βρίσκονται οι προδότες συγγενών (Καΐνα), οι προδότες της πατρίδας (Αντηνόρα), οι προδότες φίλων (Πτολεμαία) και οι προδότες των ευεργετών τους (Ιουδαία). (Τραγούδι ΛΒ'-ΛΔ')



08 May 2012

Μάνος Χατζιδάκις: "Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι"


Με τον Μάνο Χατζιδάκι "γνωριστήκαμε" στις αρχές τις δεκαετίας του '80, με τα τραγούδια της Ρωμαϊκής Αγοράς στο Κατράκειο. Έκτοτε, τα καλοκαίρια, δεν έχανα συναυλία του σε όλο το λεκανοπέδιο, και ενώ σε αυτές επαναλάμβανε, συνήθως, το ίδιο πρόγραμμα, εγώ που το 'χα μάθει απ' έξω ένοιωθα μια ολοένα αυξανόμενη συγκίνηση. Έτσι έμαθα, από εκείνον, να αγαπώ την επανάληψη και την επιμονή της αναζήτησης της γνησιότητας στο έργο τέχνη, και να απολαμβάνω τις αναπόδραστες μικρές αλλαγές που φέρνει ο χρόνος, ή η εμπλοκή των ανθρώπων στα κτίσματα.
Αληθινά, στον Χατζηδάκι (αλλά και στον Λ. Κανακάκη ή στον Τζ. Μοράντι) χρωστώ κάποιες πειθαρχίες στη ζωγραφική μου που αναπτύχθηκαν διηθητικά μέσα μου. Τις δε απειθαρχίες που είναι περισσότερες τις χρωστώ πρώτα στο χαρακτήρα μου και μετά σε αρκετούς, επίσης συναρπαστικούς, καλλιτέχνες που με επηρέασαν. Αργότερα χάρηκα ιδιαίτερα όταν έμαθα πως ένα από τα έργα μου κατέληξε στο σπίτι του, γεγονός που μου φάνηκε ως ελάχιστο αντίδωρο ίσως.
Τον ίδιο δεν τον συνάντησα ποτέ, ούτε το επιδίωξα, κι ας έτρεχα πίσω του σε δεκάδες συναυλίες για μια ολόκληρη δεκαετία. Σιγά σιγά ενηλικιώθηκα και έπαψα να χρειάζομαι την δημόσια υπενθύμιση για τον ακούσω ή να διαβάσω ότι έγραφε, έπαψα μάλιστα κάποια στιγμή να πηγαίνω, γενικά, σε συναυλίες αλλά πότε δεν τον έχασα. Έως και σήμερα θεωρώ ότι είναι ο πιο σπουδαίος, όχι μόνο από τους καλλιτέχνες, αλλά από τους πνευματικούς ανθρώπους, με τους οποίους συναντήθηκα κατά κάποιον τρόπο. 
Διαβάστε παρακαλώ το παρακάτω κείμενο του  που αναδημοσιεύω από το THEINSIDER και θα καταλάβετε ίσως γιατί....




Mάνος Χατζιδάκις αποδυκνύει για μια ακόμη φορά ότι ήταν μπροστά για την εποχή του και είχε μάτια και αυτιά ανοιχτά φιλτράροντας το κάθε τι που συνέβαινε και έχοντας ταχύτατα αντανακλαστικά το κατέγραφε και το παρατηρούσε. Έμπαινε σε βάθος στα φαινόμενα της εποχής και γι' αυτό κατάφερε να είναι διαχρονικός. Παρακάτω παραθέτουμε αυτούσιο ένα κείμενό του για το νεοναζισμό και τον εθνικισμό που έγραψε τον Φεβρουάριο του 1993, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Το κείμενο αυτό είχε δημοσιευτεί στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που είχε δώσει η Ορχήστρα των Χρωμάτων με έργα Βάιλ, Λίστ και Μπάρτον. Το ίδιο κείμενο παράλληλα είχε δημοσιευτεί και στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία. Του Μιχάλη Γελασάκη από το Music Paper

"Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενυσχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του.
Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι αποτελεί πολιτική «παράδοση» η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται.
Ενώ τα πουλιά… Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις «ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις». Κι είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή «λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων» σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες.
Πρόσφατη περίπτωση ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μόνο που ο πόλεμος αυτός μας δημιούργησε για ένα διάστημα μιαν αρκετά μεγάλη πλάνη, μιαν ψευδαίσθηση. Πιστέψαμε όλοι μας πως σ’ αυτό τον πόλεμο η Δημοκρατία πολέμησε το φασισμό και τον νίκησε. Σκεφθείτε: η «Δημοκρατία», εμείς με τον Μεταξά κυβερνήτη και σύμμαχο τον Στάλιν, πολεμήσαμε το ναζισμό, σαν ιδεολογία άσχετη από μας τους ίδιους. Και τον… νικήσαμε. Τι ουτοπία και τι θράσος. Αγνοώντας πως απαλλασσόμενοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα υποταγμένη ολοκληρωτικά σ’ αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη που επιθυμούσε να μας υποτάξει.
Ένας πόλεμος σαν τόσους άλλους από επικίνδυνους ανόητους σε άλλους ανόητους, περιστασιακά ακίνδυνους. Και φυσικά όλα τα περί «Ελευθερίας», «Δημοκρατίας», και «λίκνων πνευματικών και μη», για τις απαίδευτες στήλες των εφημερίδων και τους αφελείς αναγνώστες. Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού τη στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους.
(Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και τον διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας εφόσον κι όταν τον θυμηθούμε μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς και δίχως τον Καντιώτη τον Φλωρίνης).
Δεν θέλω να επεκταθώ. Φοβάμαι πως δεν έχω τα εφόδια για μια θεωρητική ανάπτυξη, ούτε την κατάλληλη γλώσσα για τις απαιτήσεις του όλου θέματος. Όμως το θέμα με καίει. Και πριν πολλά χρόνια επιχείρησα να το αποσαφηνίσω μέσα μου. Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω.
Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. (Τελευταία διάβασα πως στην Πάτρα, απέναντι στο αστυνομικό τμήμα άνοιξε τα γραφεία του ένα νεοναζιστικό κόμμα. Καμιά ανησυχία ούτε για τους φασίστες, ούτε για τους αστυνομικούς. Ούτε φυσικά για τους περιοίκους).
Ο εθνικισμός είναι κι αυτός νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά τη θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικόν τους ή των άλλων. Η εμπειρία μου διδάσκει πως η αληθινή σκέψη, ο προβληματισμός οφείλει κάπου να σταματά. Δεν συμφέρει. Γι’ αυτό και σταματώ. Ο ερασιτεχνισμός μου στην επικέντρωση κι ανάπτυξη του θέματος κινδυνεύει να γίνει ευάλωτος από τους εχθρούς. Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία.
Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δυο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού και ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε.
Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. Εκεί επιδρά και το marketing. Η επιρροή από τα Μ.Μ.Ε. ενός τρόπου ζωής που ευνοεί το εμπόριο. Κι όπως η εμπορία ναρκωτικών ευνοεί τη διάδοσή τους στους νέους, έτσι και η μουσική, οι ιδέες, ο χορός και όσα σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους έχουν δημιουργήσει βιομηχανία και τεράστια κι αφάνταστα οικονομικά ενδιαφέρονται.
Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους. Προσέξτε το χορό τους με τις ομοιόμορφες στρατιωτικές κινήσεις, μακρά από κάθε διάθεση επαφής και επικοινωνίας. Το τραγούδι τους με τις συνθηματικές επαναλαμβανόμενες λέξεις, η απουσία του βιβλίου και της σκέψης από τη συμπεριφορά τους και ο στόχος για μια άνετη σταδιοδρομία κέρδους και εύκολης επιτυχίας.
Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας – που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος «αρχηγός» που θα ηγηθεί αυτό το κατάπτυστο περιεχόμενό μας. Και τότε θα ‘ναι αργά για ν’ αντιδράσουμε. Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς – όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά μας. Δεχόμαστε να ‘μαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια αλλά και τόσο «ανθρώπινοι» και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια.
Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος.

01 May 2012

Ο Μάης με τα λουλούδια



O Μάιος, ή Μάης είναι ο πέμπτος μήνας του έτους κατά το Ιουλιανό αλλά και κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο και έχει 31 ημέρες. Στο Αττικό όμως ημερολόγιο ονομαζόταν Θαργηλιών και ήταν ο ενδέκατος μήνας του έτους (αντιστοιχούσε στο διάστημα 23 Απριλίου -23 Μαΐου). Το όνομα του το πήρε από τη νύμφη Μαία που ήταν η ομορφότερη από τις Πλειάδες (Πλούταρχος). Άλλοι πάλι όπως ο Οβίδιος υποστηρίζουν ότι προέρχεται από το προσδιοριστικό μεγαλύτερος (major) ή και από την Μεγαλειότητα (majestas).
Ο μήνας ονομάζεται και Καλομηνάς στα Ποντιακά, Μάης (Mayıs) στα Τούρκικα, Κοντ (قد) αραβικά, και Σατζούκι (皐月) στα Ιαπωνικά. Γενικά είναι ο τελευταίος μήνας της άνοιξης και γιορτάζεται η άνθηση, η βλάστηση, η σπορά, η βαρεμάρα των μαθητών και η χαρά των ανθρώπων μπροστά στο επικείμενο καλοκαίρι.
Η πρώτη του μέρα, η πρωτομαγιά, είναι παγκόσμια απεργία σε ανάμνηση των διαδηλώσεων του Σικάγο το 1886 με κύριο αίτημα το 8ωρο. Η ημέρα στην Ελλάδα είναι συνδεμένη με την απεργία των Καπνεργατών που βάφτηκε στο αίμα στη Θεσσαλονίκη του 1936, «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες/μέρα Μαγιού σε χάνω…» (Επιτάφιος, Γ. Ρίτσος)! 
Τον Μάιο φυτεύουν μπαξεβανικά, σπέρνουν καλαμπόκι και μεταφυτεύουν καπνά αλλά αποφεύγουν να κάνουν γάμους και σημαντικές εργασίες διότι δεν το έχουν σε καλό! Είναι ο μήνας που περιέχει τη γιορτή της μητέρας (2 Μαίου), την κουρά των αμνών, τον ετήσιο διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision, και την αποφράδα ημερομηνία της Αλώσεως της Πόλης (29 Μαΐου 1453), στις 21 μάλιστα στην γιορτή των Μ. Κωνσταντίνου και Ελένης σε κάποιους τόπους πυροβατούν (αναστενάρια).




Très Riches Heures du Duc de Berry, May,

ζωγραφική σε περγαμηνή, μεταξύ 1412 και 1416

Αναπαράσταση της πομπής της 1ης Μαΐου, μπροστά πηγαίνουν τα όργανα (χάλκινα πνευστά) και πίσω οι νέοι (άρχοντες;) καβαλαρία στην ύπαιθρο, να μαζέψουν βλαστάρια, να κάνουν στεφάνια για να στολίσουν το κεφάλι ή το λαιμό τους. Οι κυρίες φορούν μακριά πράσινα φορέματα ενώ αρκετοί ήδη φορούν φύλλα στα μαλλιά.